4
جلالی با اشاره به وضعیت ژئوپلیتیکی روسیه اظهار کرد: این کشور با محدودیتهایی مواجه است، زیرا برای انتقال کالا به دریای سیاه، همواره با تهدیدهای غرب مواجه خواهد بود. در واقع روسیه با خفگی ژئوپلیتیکی مواجه شده است.
وی گفت: غرب متوجه شده که امکان محدودسازی روسیه از طریق دریای سیاه وجود دارد، بهویژه با توجه به اینکه ترکیه عضو ناتو است و کالاهای عبوری باید از بسفر و داردانل منتقل شوند. بنابراین، روسیه در موقعیتی دشوار میان غرب و ناتو گرفتار شده است.
سوال مهم این است که چرا روسیه، با وجود روابط مهم خود با ایران، همکاری گستردهتری با ترکیه دارد؟ دلیل آن این است که ترکیه تاکنون راه روسیه را مسدود نکرده است. بنابراین، نمیتوان انتظار داشت که روسیه هر زمان که ایران بخواهد، منتظر توسعه کریدور شمال ـ جنوب بماند بلکه این کشور ممکن است مسیرهای جایگزین در نظر داشته باشد.
یکی دیگر از پرسشها این است که چرا روسیه طالبان را از فهرست گروههای تروریستی حذف کرد و دبیر شورای امنیت ملی روسیه چندین بار به افغانستان سفر نمود؟ دلیل آن این است که یک مسیر کریدوری میان افغانستان و پاکستان تعریف شده که چین نیز به آن علاقهمند است.
همچنین چرا روند توسعه عراق نسبت به ایران سریعتر پیش رفت؟ روسیه عنوان کرده که اگر توافقنامهای امضا کند، با طرف دیگر به سرعت توافق کرده و کار را تمام خواهد کرد. بنابراین، نخست باید نقدی به عملکرد خود داشته باشیم. روشن است که روسیه ابتدا به منافع خود میاندیشد و هیچ کشوری منافع خود را فدای کشور دیگری نمیکند.
ایران باید از نیازهای متقابل برای پیشبرد اهداف خود بهره بگیرد. توسعه کریدور شمال ـ جنوب یک ضرورت است که امنیت کشور را افزایش میدهد، زیرا در دنیای امروز، توسعه و امنیت به یکدیگر گره خوردهاند. هرچه میزان توسعه افزایش یابد، ضریب امنیت نیز ارتقا خواهد یافت. نخبگان کشور باید به جای قرار گرفتن در برابر این پروژه، از آن حمایت کنند.
به عنوان مثال، لازم است بررسی شود که چرا این پروژه با چالشهای جناحی و زیستمحیطی مواجه شده است. مذاکرات گستردهای برای این کریدور انجام شده و تلاشهای زیادی در جهت تبیین آن صورت گرفته است.
مقامات روسیه اعلام کردهاند که سالانه ۳۰۰ میلیون تن کالا را از طریق سنپترزبورگ به اروپا منتقل میکردند، اما اکنون این امکان وجود ندارد. روسها تصمیم گرفتهاند که ۲۰۰ میلیون تن از این کالاها را از ترکیه و ۱۰۰ میلیون تن را از ایران عبور دهند، اما برآوردها نشان میدهد که ظرفیت ایران کمتر از ۳۰ میلیون تن خواهد بود. بنابراین، ایران باید بر توسعه این کریدور تمرکز کند و جریان نخبگی از آن حمایت نماید.
مدودوف تاکتیک فریب بود
در ادامه، جلالی به تغییرات روسیه طی ۲۵ سال گذشته اشاره کرد و گفت: ولادیمیر پوتین در ابتدا خواهان همکاری با غرب بود. او در مصاحبهای با تاکر کارلسون، خبرنگار آمریکایی، به صراحت بیان کرده که چگونه پیشنهاد عضویت روسیه در ناتو و اتحادیه اروپا را مطرح کرده، اما این درخواست مورد پذیرش قرار نگرفته است.
همچنین، در ابتدای جنگ اوکراین، پوتین در سخنرانی خود تأکید کرد که روسیه خواهان عضویت در ناتو و اتحادیه اروپا بود، اما این امر محقق نشد. بنابراین، میتوان گفت که پوتین تمایل به تعامل و همکاری با غرب داشت.
از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۸، پوتین به دنبال تعامل و همکاری با غرب بود اما در سال ۲۰۰۸، دیمیتری مدودف به قدرت رسید. در آن دوره، گفته میشد دو جریان در روسیه شکل گرفته است؛ یکی جریان ناسیونالیستی به رهبری پوتین و دیگری جریان غربگرا به رهبری مدودف. حال این پرسش مطرح میشود که موضع پوتین نسبت به غرب تندتر است یا مدودف؟ پاسخ روشن است: مدودف. بنابراین، میتوان گفت مدودف بهعنوان چهرهای نزدیک به غرب، نوعی تاکتیک فریب بود. مدودف در زمان ریاست جمهوری خود از تحویل سامانه اس-۳۰۰ به ایران خودداری کرد و همچنین در دوره او قطعنامههای شورای امنیت علیه ایران صادر شد. هدف از این اقدامات، ارسال سیگنال به غرب بود که روسیه در کنار آن قرار دارد.
در سال ۲۰۰۸، در جریان جنگ گرجستان، پوتین به دو چالش پی برد: یکی ضعف رزمی نیروهای نظامی روسیه و دیگری محدودیتهای تولید تسلیحات. از سال ۲۰۱۲، او اقدامات گستردهای برای بهبود تواناییهای نظامی و افزایش تولید تسلیحات انجام داد. در سال ۲۰۱۴، همزمان با انتخابات اوکراین، روسیه خود را در برابر دو مسیر یافت: پذیرش سازش با غرب یا ورود به درگیری. این مسئله تا سال ۲۰۲۲ ادامه یافت و در نهایت به جنگ منجر شد.
ابوالفضل خدائی: دو کتاب «دیپلماسی نوین انرژی روسیه؛ مروری بر سیاستگذاری و امنیت انرژی در عصر پوتین» از انتشارات خبر امروز و کتاب «ایران و همسایگان ایران» از نشر وزارت خارجه به قلم عباس ملکی در نشست «روسیه در عصر پوتین» روز گذشته شنبه بیستم اردبیهشتماه در…