4
تشکیل بریکس توسط کشورهایی نظیر روسیه، چین، هند و برزیل، دقیقا در راستا و به موازات اهدافی بود که جمهوری اسلامی ایران در سیاست خارجی خود دنبال میکرد. عضویت ایران در این سازمانها و قرار گرفتن در کنار این کشورها، جایگاه ایران را در سیاست خارجی روسیه تقویت کرد. از منظر استراتژیستهای روس، ایران بهعنوان شریکی راهبردی با رویکردی همسو در برابر سلطهگری غرب، جایگاه مهمی در سیاست خارجی کلان روسیه دارد.
_با توجه به توضیحات شما، آیا میتوان در دکترین اصلی سیاست خارجی پوتین، که بازگشت به عظمت روسیه و احیای امپراتوری روسیه تلقی میشود، جایگاه خاصی برای ایران در نظر گرفت؟
در پاسخ به این پرسش، لازم است به دو دیدگاه اشاره کنم. نخست، برخی کشورهای غربی میکوشند اینگونه القا کنند که ولادیمیر پوتین قصد دارد اتحاد جماهیر شوروی را احیا کند. آنها با این ادعا، کشورهای عضو جامعه کشورهای مستقل مشترکالمنافع (CIS) و دیگر کشورهای همسایه روسیه را نسبت به ادغام مجدد در ساختاری مشابه شوروی نگران کرده و به احتیاط واداشتهاند. این یک دیدگاه است که از سوی غرب ترویج میشود.
دیدگاه دیگر این است که هدف روسیه نه احیای اتحاد جماهیر شوروی، بلکه حفظ جایگاه خود بهعنوان یک قدرت بزرگ و تقویت چندجانبهگرایی در نظام جهانی است. از منظر جمهوری اسلامی ایران، چندجانبهگرایی بهمراتب مطلوبتر از یکجانبهگرایی است که از سوی ایالات متحده و برخی کشورهای غربی بر جهان تحمیل شده است. اعتقاد ما این است که جهان باید به سوی عدالت مدیریتی حرکت کند، به گونهای که همه کشورها بتوانند در مدیریت جهانی مشارکت داشته باشند. اگرچه دستیابی به این هدف چالشبرانگیز است اما حتی اگر به این مرحله نرسیم، چندجانبهگرایی همچنان گزینهای بهتر از یکجانبهگرایی است. در این چارچوب، ایران بهعنوان کشوری که از چندجانبهگرایی حمایت میکند، جایگاه مهمی در سیاست خارجی روسیه دارد، زیرا هر دو کشور در برابر یکجانبهگرایی غرب و در راستای تقویت نظم چندقطبی جهان همسو هستند.
_شما در مصاحبه اخیرتان بر مباحث اقتصادی تأکید زیادی داشتید. حوزههای مختلفی برای روابط اقتصادی بین ایران و روسیه در سالهای اخیر مطرح شده است. یکی از مهمترین این حوزهها، بحث انرژی است. برخی مطرح میکنند که یکی از نقاط تعارض میان ایران و روسیه در حوزه انرژی است؛ آیا واقعا این دو کشور در بحث انرژی نقطه تعارض دارند؟ بخش دوم سؤال این است که ایران در کدام زمینهها میتواند اقتصاد خود را به روسیه نزدیک کند؟ بازاری ۳۰۰ میلیارد دلاری که پس از جنگ اوکراین، کشورهای اروپایی از آن خارج شدند و فضای اقتصادی باز شده اما حجم تجارت فعلی بین ایران و روسیه حدود پنج میلیارد دلار است. چه کارهایی میتوان برای تقویت این حوزه انجام داد و در چه زمینههایی میتوان وارد شد تا تجارت و مباحث اقتصادی تقویت شود؟
در این خصوص، لازم است نکاتی را عرض کنم. برخی افراد ممکن است دیدگاههای سیاسی ما درباره روسیه، مانند چندجانبهگرایی و رویکردهای مشترک، را نپذیرند. این دیدگاهها نظری هستند و میتوان آنها را نپذیرفت اما در یک حوزه میتوانیم به اجماع برسیم و آن این است که باید منافع اقتصادی خود را در روابط با روسیه در اولویت قرار دهیم و از آنها صیانت کنیم. برای مثال، آیا کریدور شمال ــ جنوب و عبور این کریدور از ایران و روسیه به نفع روابط دو کشور است یا خیر؟ آیا ما از آن بهرهمند میشویم یا خیر؟ آیا این کریدور وابستگی متقابل برای روسیه و برخی کشورها، از جمله هند، به ایران ایجاد میکند یا خیر؟ آیا این امر ضریب امنیتی ما را افزایش میدهد یا خیر؟ بعید میدانم عقل سلیم بپذیرد که این اتفاقات از طریق کریدور رخ ندهد. اگر این فرصتها وجود دارد، باید روی این موضوعات تمرکز کنیم. چرا باید روابط را مختل کنیم؟ چرا میکوشیم به روابط آسیب برسانیم؟ البته، در برخی حوزهها ممکن است اشتراک نظر نداشته باشیم که این امر مشکلی ایجاد نمیکند و ایرادی ندارد. همچنین باید گفت که روابط میان دو کشور قابل نقد است. یکی دیگر از منافع ما در مگاپروژههایمان در حوزه انرژی و صادرات است که میتوانیم بهصورت جداگانه درباره آنها بحث کنیم. نکته مهمی که میخواهم بیان کنم این است که رسانههای ما باید کمک کنند تا در روابط با کشورها رویکرد صفر و صد نداشته باشیم. اینگونه نیست که بگوییم اگر این اتفاق نیفتاد، روابط را به صفر برسانیم یا اگر رخ داد، در اوج باشیم. روابط در مسیر تحول خود قرار دارد و باید این واقعیت را درک کنیم.
در خصوص انرژی، هنگامی که قصد داشتم بهعنوان سفیر فعالیت کنم، گزارشهایی مطالعه کردم که یک گزاره مشترک داشتند: روابط ایران و روسیه در حوزه انرژی به نتیجه نمیرسد، زیرا هر دو کشور صادرکننده انرژی و رقیب یکدیگرند.
نویسنده مهدی سیفتبریزی | گروه سیاسی پیشرفتهای چشمگیر در روابط دوجانبه، ازجمله توسعه کریدور شمال ــ جنوب، گسترش تجارت دوجانبه و ابرپروژههای مشترک در حوزه انرژی و زیرساختی، نشاندهنده عمق این شراکت است. با این حال، شبکه غربگرا و ضدروسی در برخی رسانههای…
